Türkiye’de yatırım fonlarında ortaya çıkan kriz, sermaye piyasalarındaki şeffaflık ve denetim tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Yüzlerce yatırımcının etkilendiği süreçte, düzenleyici kurumların 131 fonun tasfiyesine karar vermesi piyasalardaki güven sorununu derinleştirdi.
Daha önce Endonezya’da yaşanan benzer bir süreçte, hisse senetlerinin gerçek dolaşım oranlarına ilişkin belirsizlikler ve şeffaflık sorunları küresel endeks sağlayıcısı MSCI’nin devreye girmesine ve Endonezya borsasının endeks listesinden çıkarılma sürecinin başlamasına neden oldu.
Son fon olaylarından sonra şimdi ise Türkiye benzer tehlikeyle karşı karşıya kaldı...
Türkiye'de yaşanan fon krizi Endonezya borsasının yaşadığı süreci de yeniden hatırlattı. 2023'ten bugüne kadar devam eden, Türkiye borsasında bugün yaşananlarla büyük benzerlik gösteren Endonezya borsasında yaşananlar;
Endonezya borsasındaki tartışmaların önemli bir bölümü, milyarder Prajogo Pangestu’nun şirketleri üzerinden görünür hale geldi. Ekim 2023’te halka açılan jeotermal enerji şirketi Barito Renewables Energy (BREN), yaklaşık dokuz ayda yüzde 1.100’ü aşan değer kazancı yaşadı.
Bu sonuçlardan sonra 2023'te Endonezya borsası yılı artıda kapatarak 310 puan yükseldi.
Bu puanlara ise Prajogo Pangestu'nun sahibi olduğu sadece iki şirketi endekse 326 puan değer katmıştı.
Söz konusu iki şirketin puanı kaldırıldığında o yıl Endonezya borsasının düşüşte olduğu net bir şekilde fark edilebiliyordu.
Borsadaki olağandışı hareketlerin saptanmasından sonra Şubat 2024’te Pangestu’nun kömür şirketi Petrindo Jaya Kreasi (CUAN), MSCI Small Cap Endeksi’nden çıkarıldı.
2024 Şubat ayında CUAN, MSCI Small Cap Endeksi’nden çıkarılırken eylül ayında FTSE Russell, BREN’i yüksek hissedar yoğunluğu nedeniyle endekslerinden çıkardı.
Reuters’a göre BREN hisselerinin yüzde 97’si dört hissedarın kontrolündeydi.
Özellikle BREN’in hisselerinin yüzde 97’sinin dört hissedarın kontrolünde olması, serbest dolaşım ve fiyat oluşumuna ilişkin soru işaretleri doğurdu.
MSCI'ın uyarısının gündeme gelmesi bile piyasalarda sert dalgalanmaya yol açtı.
16 Ekim’de Endonezya’nın ana borsa endeksi yaklaşık yüzde 11,6 geriledi ve ülke hisselerinin piyasa değerinden yaklaşık 65 milyar dolar silindi.
Endonezya’da yaşanan süreç, Türkiye’deki fon krizi açısından dikkat çekici bir örnek oluşturuyor.
Şirket hisselerinde yoğunlaşma, şeffaflık sorunları ve piyasa işlemlerine ilişkin endişeler, Endonezya’nın uluslararası endekslerdeki konumunu riske atarken Türkiye’de de benzer tartışmaların gündeme gelmesi, piyasa denetimlerinin önemini ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre, şüpheli işlemlerin etkin biçimde soruşturulması, şirketlerin ortaklık yapılarının şeffaflaştırılması ve yatırımcı güveninin korunması, Türkiye’nin MSCI nezdinde olası bir statü değişikliği riskiyle karşı karşıya kalmaması açısından önem taşıyor.
Endonezya’da geçmişte yaşanan hisse hareketleri ve fon işlemlerine ilişkin tartışmaların ardından Türkiye’de de benzer gelişmelerin gündeme gelmesi, Müslüman ülkelerin ekonomilerinin belirli şirketler ve fon çevreleri tarafından hedef alınıp alınmadığı sorusunu öne çıkardı.
Özellikle borsalarda sert dalgalanmaların yaşandığı ve yatırımcı güveninin sarsıldığı dönemlerde, şirketlerin ve fonların piyasa üzerindeki etkisi daha fazla sorgulanıyor.
Borsalarda güvenin zedelenmesi, yalnızca hisse fiyatlarını değil, ülkelerin yatırım çekme kapasitesini de doğrudan etkiliyor.
Şirketlerin ve fon yöneticilerinin piyasa üzerindeki etkisinin tartışıldığı dönemlerde yatırımcılar risk almaktan kaçınırken, sermaye de daha güvenli gördüğü piyasalara yöneliyor.
Güvenin olmadığı yerde yatırım iştahı azalıyor, sermaye uzaklaşıyor ve bunun bedelini yalnızca borsa değil, ülke ekonomisi de ödüyor.