ABD merkezli New York Times gazetesinde yer alan habere göre, İran ve ABD arasındaki Hürmüz Boğazı krizi tırmanıyor. Tahran yönetimi, stratejik öneme sahip boğazın yeniden açılması için Washington'dan dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını, ekonomik yaptırımların kaldırılmasını ve deniz ablukasının sona erdirilmesini şart koştu.
İran'ın cumartesi günü yaptığı açıklamada ortaya koyduğu talepler, büyük ölçüde ABD Başkanı Trump'ın 17 Haziran'da imzaladığı mutabakat zaptında kabul ettiği maddelerle örtüşüyor. Ancak İran, boğaz üzerindeki kontrolünü Trump'ın bu vaatleri yerine getirmesini sağlayacak en güçlü silah olarak görüyor ve bu kozu henüz elden çıkarmaya niyetli değil. Analistlere göre, boğazı kapalı tutmak enerji fiyatlarını yüksek tutarken, ihracat için bu güzergaha bağımlı olan Körfez ülkelerinin de Washington'a baskı yapmasını sağlıyor.
Ekonomik diplomasi odaklı düşünce kuruluşu Bourse & Bazaar Vakfı'nın kurucusu Esfandyar Batmanghelidj, iki ülke arasındaki güvensizliğin had safhada olduğuna dikkat çekerek durumu şu sözlerle özetledi:
"İranlı yetkililer, boğaz açılırsa Trump'ın bu çatışmayı çözme ihtiyacı hissetmeden çekip gideceğinden endişe ediyor. Boğazı, Trump'ın mutabakat zaptındaki çeşitli hükümleri uygulamasını sağlamak için bir taahhüt mekanizması olarak kullanmak istiyorlar."
Uluslararası Kriz Grubu İran Proje Direktörü Ali Vaez ise Hürmüz Boğazı'nın stratejik önemini vurgulayarak çarpıcı bir benzetme yaptı:
"İran, ana kozu olan Hürmüz'ü teslim etmeden faydaları öne çekmek istiyor. Bu durum Trump'ın tepesinde sallanan bir Demokles'in kılıcı gibidir."
İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr tarafından sıralanan talepler arasında; deniz ablukasının ve petrol ihracatına yönelik yaptırımların kaldırılması, ABD ordusunun bölgeden çekilmesi, savaş tazminatı ödenmesi ve Lübnan dahil bölgedeki müttefiklere yönelik saldırıların sona erdirilmesi yer alıyor. Vaez'e göre tazminat talebi, Washington'dan mümkün olduğunca fazla yaptırım hafifletmesi koparmak için bir pazarlık kozu olarak masada tutuluyor.
İran'ın, boğaz açıldığında trafiğin nasıl ilerleyeceği konusunda Umman ile yürüttüğü müzakereler büyük ölçüde tamamlandı. Ancak pazar günü gazetecilere konuşan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, sürecin Washington'a bağlı olduğunun altını çizerek şu ifadeleri kullandı:
"Hürmüz Boğazı konusunda Umman ile yapılan görüşmeler iyi ilerliyor ve uzmanlar haritalar üzerinde çalışırken son aşamalara gelindi. Ancak Umman ile bir anlaşma yapılması boğazın yeniden açılacağı anlamına gelmiyor; bu durum arabulucular vasıtasıyla iletilen şartların yerine getirilmesine bağlı olmaya devam ediyor."
Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House'un Orta Doğu ve Kuzey Afrika programı direktörü Sanam Vakil, İran içindeki görüş ayrılıklarına dikkat çekti. Bazı yetkililerin diplomasiyi ekonomik yeniden inşanın en iyi yolu olarak gördüğünü, şahin kanadın ise ekonomiyi düşünmek yerine ellerindeki kozu tutmayı tercih ettiğini belirten Vakil, Tahran'ın duruşunu şu sözlerle aktardı:
"İranlılar bunu bedavaya yapmak istemiyorlar. Boğaz meselesi geçiş ücretleriyle ilgili değil, paketin geri kalanı için kontrol ve koz elde etmekle ilgili. Mutabakat zaptı, herkesin bir anlaşma yapısı inşa etmeye çalışacağı zemindir. Ancak bundan çok uzağız."
İran'ın daha aşırı taleplerde bulunabileceğini ancak savaşı kalıcı olarak sona erdirmek için mutabakat zaptına dönmeyi seçtiğini belirten uzmanlar, asıl meselenin ABD'nin taahhütlerini yerine getirebileceğini Tahran'a kanıtlaması olduğunu vurguluyor.